Van Dale zegt dat besturen ‘het laten gaan in een bepaalde richting’ is. Het is eveneens fijn te merken dat steeds meer besturen dit ook daadwerkelijk doen. Met elkaar voortdurend zoeken naar de koers die gevaren moet worden overeenkomstig de grondslag van de school. Deden ze dat dan niet? Jawel, maar om dezelfde te blijven is verandering noodzakelijk. Steeds vaker hoor je bestuursleden verzuchten dat ze helemaal geen verstand hebben van onderwijs. Gelukkig hebben we daar ook de oplossing voor gevonden! Een goede directeur op een school is als een goede kapitein op een schip. De reder heeft bepaalt wat de richting oftewel de bestemming is van de reis, maar de schipper moet het schip er wel naar toe brengen. Hoe hij dit doet, laat de reder aan de professionaliteit van de schipper over. Wel gebeurt het allemaal onder vooraf overeengekomen condities. Welke vracht wordt op welk tijdstip waar afgeleverd. De kapitein bepaalt verder zelf alle handelingen op zijn schip. Hij hoeft hierover niet dagelijks te bellen met de rederij. En de rederij zal niet dagelijks contact zoeken of er nog voldoende brandstof aan boord is. Iedereen kent in dit proces zijn eigen taken en verantwoordelijkheden.

Zo moeten scholen ook bestuurd worden. Verantwoordelijkheden van bestuur en directeur moeten worden benoemd en geformaliseerd. Zeker in het onderwijs. Want het publieke belang in de private sector maakt je kwetsbaar. We gaan om met gemeenschapsgeld! De verstrekker heeft het recht te vragen dat de begunstigde partij hierover verantwoording aflegt. Het verantwoordingsvraagstuk komt steeds concreter op de besturen af. Er ligt nu een wet ter behandeling in de Tweede Kamer waarin geregeld gaat worden wie toezicht houdt op het bestuur. Want een bestuur kan een directeur de ruimste mandaten meegeven. Als het goed is doet een bestuur dit inderdaad om niet iedere keer op de stoel van de directeur te gaan zitten of concreet gezegd de bestuursvergadering niet van 7 tot 12 uur met de behandeling van details te vullen. Maar ze blijft wel verantwoordelijk voor het rechtsorgaan waarvan zij bestuurder is. Dit vraagt om een duidelijke afbakening tussen bestuur en directeur. Het bestuur keurt het beleid wat de directeur binnen zijn mandaten heeft vastgesteld goed of af. Zij houdt toezicht op de dagelijkse besturing van de school. Dit vraagt echter ook toezicht op de toezichthouder. Wie staat ervoor garant dat de goede dingen blijven gebeuren?

De komende tijd moeten de besturen over dit vraagstuk grondig nadenken. Het besturen op hoofdlijnen is in de achterliggende tijd door de meeste besturen eigen gemaakt. Kunnen én durven we nu ook de volgende stap te zetten op weg naar professionalisering van de besturen door het bestuur door te ontwikkelen tot een Raad van beheer of Raad van toezicht? Als er een schaap over de dam is… Dat is na gisteravond het geval. Wie volgt? Een professioneel bestuur dat zijn taak serieus neemt, zal zeker verdere stappen zetten op weg naar professionalisering. Zelfs zonder dat een eventuele wet hen hiertoe verplicht.

W.P. (Willem) Poppe
J.F. (Jan) Voorthuyzen
Senior Onderwijsadviseurs

Deze column is geschreven naar aanleiding van een verkenning van toekomstgericht besturen met bestuur en directie bij het Speciaal Onderwijs te Barendrecht