Inmiddels bent u nu wel benieuwd wat Ubuntu is. Helaas kan ik het niet uitleggen. Ik heb het meegebracht van mijn reis naar Zuid-Afrika. Ik sprak daar met een schoolleider die mij voor het eerst liet kennismaken met dit begrip. Ik had daarvoor al een artikeltje gehad van een collega die ook in Afrika geweest was. Ik had het gelezen en terzijde gelegd. Maar toen opeens was daar weer ‘ubuntu’. Was het omdat ik het zo leuk vond klinken of omdat ik altijd wel voor nieuwe dingen te porren ben? Nee, de inhoud sprak mij aan.

Als de ene Afrikaan de andere groet zegt hij: ‘Sawu bona’, wat betekent: ‘Ik zie je’. Als tegengroet zeg je: ‘Sikhona’, wat betekent: ‘Hier ben ik’. Het begrip ‘ubuntu’ komt van het Zulu-gezegde: “umuntu ngumuntu ngabantu” of “een mens wordt een mens door andere mensen”. We zijn wie we zijn doordat we zijn geworden door de mensen om ons heen die ons als persoon respecteren en erkennen. Voor mij is het Afrikaanse “ik ben omdat wij zijn” een prachtig alternatief voor het “ik denk dus ik ben” van Descartes in Europa.

Dit principe was ook direct merkbaar in het gezelschap van allerlei pluimage. De begroeting was niet met een conferentieblik, d.w.z. tijdens de groet over de schouder van de ander kijkend of er een interessanter persoon te ontdekken is. Nee, er was oprechte belangstelling voor elkaar. ‘Wie ben jij?’ en ‘Wat zijn jouw drijfveren?’ Zo hebben we deze dag met elkaar besteed aan ubuntu. De praatstok kwam er weer aan te pas(zie mijn column ‘Conferentie-moe’). Opnieuw geef ik het advies om tijdens iedere personeelsvergadering dit principe te hanteren: écht luisteren naar de ander en samenvatten. Niet het woord nemen, maar het woord krijgen.

Afrikaanse warmte, gevoed met Hollandse nuchterheid, middenin de bossen van Elspeet. We kwamen tot de ontdekking dat ubuntu veel kenmerken vertoont van ons naoberschap of mekanderschap. Een leidinggevende uit een van de bekende wijken van Rotterdam durfde zelfs te stellen dat ubuntu een Rotterdams concept is: ‘geen woorden, maar daden’. Toen het einde van de dag naderde, hebben we elkaar beloofd de komende tijd in onze naaste omgeving uitvoering te geven aan ubuntu. Deze column is mijn eerste stap op weg naar ubuntu. Als u nu al een gesprek met mij wilt hierover: ‘Sawu bona’.

[wordt vervolgd]

W.P. (Willem) Poppe, senior managementadviseur