Levenswijsheid voor bestuurders en professionals

Stilgezet

Het economisch zelfvertrouwen van het begin van de 21^e eeuw is voorlopig even diep geschokt, constateren Verkerk en Hoogland. De tijd dat we dachten ons lot in eigen hand te kunnen nemen, lijkt voorbij. Evenals het graaien, de hebzucht en de bonussencultuur. ‘Deze crisis confronteert ons met de geest van de tijd en met de uitgangspunten van onze cultuur die op technische beheersing en economische vooruitgang is gebaseerd. Het is goed dat we worden “stilgezet” om na te denken over de vraag waar het in ons leven om moet gaan’. De auteurs erkennen dat het lastig is om over deze vraag na te denken. Een manier om echter aan de waan van de dag te ontkomen is terug te gaan naar de oude bronnen.

Prediker

En een van die oude bronnen is Prediker: ‘een wijsheidsleraar die de opvattingen van zijn tijd kritisch bevraagd’. De auteurs volgen de lijn van het Bijbelboek en komen zo tot drie delen: alles is lucht en leegte, leef je leven en zin in je leven. In veertien hoofdstukken worden tal van onderwerpen behandeld. In deze recensie kunnen we er helaas slechts enkele thema’s uitlichten.

Het eerste hoofdstuk, getiteld ‘Op zoek naar zin’ vormt een inleiding op de hierboven genoemde drie delen. De auteurs constateren dat steeds meer managers tot de ontdekking komen dat het leven meer is dan geld en rendement. Managers, zo schrijven de auteurs, ‘gaan actief op zoek naar in en willen tijd en geld “investeren” om een antwoord te krijgen op hun vragen’. En niet alleen managers, ook de professionals in de organisaties. Naast verschillende onderzoeken blijkt Prediker 1 een soortgelijke vraag te stellen: ‘Wat voordeel heeft de mens van al zijn arbeid dien hij arbeidt onder de zon?’ 

Verkerk en Hoogland weten op een creatieve manier een verbinding te leggen tussen het bijbelboek Prediker en allerlei actuele thema’s die bij menig leidinggevende herkenning zal oproepen. Zo gaan ze bijvoorbeeld in op het dynamische van het beroep van manager, het gebrek aan momenten van reflectie en bezinning, het opeenstapelen van succesverhalen, eenzijdigheid in het meten, retoriek van de leidinggevende, timemanagement, genieten, reflectie,  en nog veel andere thema’s.

Mintzberg, Covey en Derkse

Hierbij hebben de auteurs zich laten inspireren door het werk van onder andere Mintzberg, Covey en Derkse. Zij komen regelmatig aan het woord. Met Mintzberg rekenen de auteurs af met hen die menen ‘dat een nieuwe benadering voor elke organisatie werkt’. ‘Dat is absurd’. Een organisatie is te complex en te divers en de werkelijkheid onvoorspelbaar en onbeheersbaar. ‘Prediker is sceptisch’, zo schrijven de auteurs. ‘Sceptisch over het geloof dat er waarheden en wijsheden zijn die het onoplosbare geheim van de werkelijkheid, namelijk haar onberekenbaarheid, onvoorspelbaarheid en onbeheersbaarheid, zouden kunnen tackelen. Daarom spreekt hij over plannen en idealen in termen van het “najagen van de wind”.’

Al lezende ontstaat een beeld van de wijze Prediker die niet moralistisch te werk gaat maar door het stellen van scherpe vragen aan het denken zet. Hoeveel de manager ook beheerst en hoe groot zijn controle over de knoppen van de organisatie ook is, hij heeft zijn leven uiteindelijk niet zelf in de hand. Door wijsheid komen mensen tot het inzicht dat vreugde en verdriet zaken zijn die mensen in het leven uiteindelijk niet onder controle hebben. Het brengt de auteurs tot een rode draad door het gehele boek die ze ‘de kunst van het ontvangen’ noemen. ‘De kunst van het ontvangen vraagt om onbevangenheid, om het vermogen los te laten’.

Het goede doen

De auteurs geven aan het einde van het boek zelf de samenvatting en komen tot twee samenhangende boodschappen. ‘De eerste boodschap is om minder op controle en macht te vertrouwen en meer het gegeven zijn van situaties en omstandigheden te onderkennen. De tweede is om in al die situaties en omstandigheden het goede te doen en rechtvaardig te zijn, ook al verandert dat op zichzelf nog niets aan de absurditeit van de wereld waarin we leven’.

Het is – ook na het lezen van dit mooi boek - zoals Wil Derkse zegt: ‘In de levenskunst en in de levenswijsheid is iedereen altijd een beginner.’

Prediker voor managers. Levenswijsheid voor bestuurders en professionals. Jan Hoogland & Maarten Verkerk. Uitgeverij Ten Have, 18,90 euro

Dick Both, manager Driestar Managementadvies